Darmklachten onder de loep

Darmen. Het zijn organen die een belangrijke functie hebben voor de mens en de meeste (zoog)dieren. Ze nemen voedingsstoffen op, verteren ze en scheiden vervolgens de afvalstoffen. Helaas doen de meterslange linten hun werk niet altijd even soepel: één op de vijf personen heeft af en toe last van zijn darmen. Vaak gaat het om pijnlijke darmen, een opgeblazen buik en winderigheid.

Spastische darm
Het zou kunnen dat het hier om een allergie voor melkproducten gaat. Maar als de klachten vaker voorkomen of verergeren naar buikpijn, verstoppingen, diarree, gewichtsverlies, koorts en bloedverlies, is er misschien meer aan de hand. Spastische darm bijvoorbeeld, ook wel prikkelbare darm of spastische colon genoemd en Irritable Bowel Syndrome (IBS) in het Engels.

De darmen, de dikke darm in het bijzonder, zijn dan kerngezond, maar ook bijzonder gevoelig. De klachten beginnen vaak tussen het twintigste en dertigste levensjaar en vrouwen hebben er opvallend vaker last van dan mannen. De klachten verschillen van persoon tot persoon, maar er is één overeenkomst: pijn. Zeurende en stekende pijn of met krampen in de buik.

Chronisch ontstoken
Het kan ook erger. Darmen kunnen chronisch ontstoken zijn en dat wordt Inflammatory Bowel Disease (IBD) genoemd. Met de ontsteking komen zweren en bloedingen. Zit de ontsteking alleen in de dikke darm, dan is er sprake van colitis ulcerosa.

Een niveau erger is de ziekte van Crohn: de ontsteking zit dan vaak in de overgang van de dikke naar de dunne darm. In sommige gevallen komt de ontsteking zelfs in het hele spijsverteringskanaal van mond tot aars voor.Als de ontsteking niet wordt behandeld, leidt dat zowel bij colitis ulcerosa als bij de ziekte van Crohn tot bloedingen, vernauwingen en abcessen. Bovendien kunnen er fistels optreden: ontstekingen tussen de darmen en andere organen, zoals de blaas en de vagina en tussen de darmen en de huid rond de aars.

Colonoscopie
Over de oorzaken van IBD is nog weinig bekend. Waarschijnlijk is er een genetische oorzaak, waarbij de darm heftig reageert op iets uit de darminhoud dat in principe onschuldig is. De ziekte begint net als IBS doorgaans tussen het twintigste en dertigste levensjaar.

Om het verschil met IBS vast te stellen, wordt er een colonoscopie uitgevoerd. Hierbij wordt een flexibele slang via de anus het lichaam binnengebracht.

De slang heeft een cameraatje, waardoor de arts direct meekijkt en stukjes weefsel af kan snijden. Eventueel kan er nog maag- en bloedonderzoek worden gedaan, voordat er een conclusie wordt getrokken. Is er niets ernstigs gevonden, dan is het IBS, is er wel iets gevonden, dan is het IBD.

Behandeling
IBS is niet te behandelen, patiënten moeten er maar mee leren leven. Er zijn alleen medicijnen om de darmkrampen te verminderen. Ook IBD is niet te behandelen, alleen te onderdrukken. Dat gebeurt met lichte medicijnen. Als dat niet helpt, worden ze steeds zwaarder totdat er medicijnen worden gebruikt die de afweerreactie van het lichaam onderdrukken.De laatste jaren zijn er echter ook biologische geneesmiddelen ontwikkeld. Ze bevatten antilichamen tegen de stoffen die vrijkomen door de ontsteking. Het inbrengen van de antilichamen gebeurt iedere 8 tot 12 weken met een infuus.

Eten
Het volgen van speciale diëten is bij zowel IBS als IBD niet nodig. Zorg wel voor gezond en gevarieerd eten en eet niets dat de darmen slecht verdragen. Let op met koffie en alles dat gasvorming in de hand werkt: koolzuurhoudende dranken, kool, bonen en uien.

Neem liever geen rauwe groenten en eet rustig. Praat daarbij zo min mogelijk om te voorkomen dat er lucht mee naar binnen komt. Blijf gewoon drinken, maar geen hele hete of koude dranken.

Vezels
Fruit kan geen kwaad, maar alleen als het goed rijp is. Zorg verder voor een regelmatige stoelgang: ga iedere dag op hetzelfde moment naar het toilet en neem er de tijd voor. Pas op met stress. Bij de ergste variant van IBD, de ziekte van Crohn, is roken absoluut verboden.

Het eten van vezels ten slotte is een lastige. Aan de ene kant kunnen ze zorgen voor een vlottere en regelmatigere stoelgang en daarmee voorkomen ze verstopping. Maar aan de andere kant kunnen vezels ook de oorzaak zijn van extra luchtvorming in de darm, waarmee de klachten erger worden. In dat laatste geval bieden vezelsupplementen vaak uitkomst.